Αθήνα, 31/05/2020
Θετικά διδάγματα από την καραντίνα - μία εκ των έσω προσέγγιση από τη σκοπιά των παιδιών
Η πρωτόγνωρη εμπειρία που βιώσαμε με την πρόσφατη υγειονομική κρίση και την συνεφαπτομένη καραντίνα αδιαμφισβήτητα επηρέασε καίρια τόσο την αντίληψή μας σχετικά με την καθημερινότητα όσο και σχετικά με την ιεράρχηση των στόχων μας, ιδιαίτερα στο στενό οικογενειακό περιβάλλον. Το κλείσιμο των σχολείων και των περισσότερων επιχειρήσεων για τον περιορισμό της μετάδοσης του ιού Covid-19, για χρονικό διάστημα σχεδόν δύο μηνών, οδήγησε νομοτελειακά σε πιο πυκνή και πηγαία επικοινωνία μέσα στον οικογενειακό ιστό.
Ασφαλώς, το σχολικό πρόγραμμα, οι δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου και η θεραπευτική-ειδική αγωγή (όπου εκείνη κρίνεται απαραίτητη) δεν μπορούν να υποκατασταθούν. Η δε συνεχής παραμονή παιδιών και γονέων στο σπίτι χωρίς αμφιβολία δεν ήταν πάντα ανέφελη, ενώ πολλά αρνητικά συναισθήματα βρίσκονταν στην ημερήσια διάταξη, όπως άγχος και αβεβαιότητα για τους γονείς, ευερέθιστη διάθεση και αίσθημα περιορισμού για τα παιδιά. Μεγάλος αριθμός παιδιών παρουσιάζει μαθησιακή, γλωσσική και ψυχοσυναισθηματική υποτροπή, σύμφωνα με τις πρώτες εικόνες που έχουν σχηματιστεί στους Ειδικούς. Ωστόσο, σε αρκετές περιπτώσεις έχει διαφανεί μία τηρουμένων των αναλογιών θετική επίδραση της καραντίνας στα παιδιά και στους γονείς.
Ενθαρρυντικό στοιχείο ήταν κατά την περίοδο αυτή η συνειδητή και τακτική επιδίωξη πολλών γονέων για συνεννόηση και λήψη πολύτιμων συμβουλών ως προς τη διαμόρφωση της νέας καθημερινότητάς τους με τα παιδιά, προπάντων από Λογοθεραπευτές, Εργοθεραπευτές και κυρίως Ψυχολόγους. Επιπλέον, οι πρώτες προσπάθειες για διαδικτυακή κάλυψη των σχολικών μαθησιακών αναγκών των παιδιών, παρά τις δυσκολίες, πέτυχαν θετικό πρόσημο. Εξίσου αξιόλογη ήταν η αντίστοιχη πρωτοβουλία πολλών αθλητικών συλλόγων να προσφέρουν διαδικτυακές συνεδρίες στα μέλη τους, όλων των ηλικιών, μέσω ειδικής πλατφόρμας.
Οι περιορισμοί στην κυκλοφορία και η ταυτόχρονη αναζωπύρωση της οικογενειακής εστίας, με αφετηρία την ενδεδειγμένη στάση των γονέων προς τα παιδιά τους, ιδίως σε αυτά προσχολικής και αρχικής σχολικής ηλικίας στα οποία αναφέρεται το παρόν άρθρο, έδωσαν τη δυνατότητα στα παιδιά να επωφεληθούν περισσότερο από τη φυσική και τη συναισθηματική παρουσία των γονέων δίπλα τους, ενώ αυξητικά λειτούργησε επί τούτων η παρουσία σε πολλά σπίτια παππού και γιαγιάς. Λαμβάνουμε υπόψη ότι η ανάπτυξη του μηχανισμού της γλώσσας αποτελεί διαδικασία γνωστική, συναισθηματική και παροχής κινήτρων. Τα παιδιά ένιωσαν σε σαφώς μεγαλύτερο βαθμό συγκριτικά με την προ κορωνοϊού εποχή την εγγύτητα και τη στοργή των πρώιμων προσώπων αναφοράς και σύνδεσης. Κατά συνέπεια, η εκ μέρους των μεγάλων παροχή γνωστικής και γλωσσικής τροφοδότησης επέδρασε ευεργετικά στα παιδιά, δεδομένου ότι αυτά άδραξαν την ευκαιρία αφενός να δεχθούν και να δώσουν γλωσσικά ερεθίσματα, π.χ. στο κοινό παιχνίδι, κι αφετέρου να ακούσουν επί μακρόν συζητήσεις των μεγάλων και να αφομοιώσουν περισσότερα γλωσσικά και κοινωνικά-διαπροσωπικά στοιχεία. Θετική συνεισφορά είχε το γεγονός ότι τόσο τα παιδιά όσο και σε μεγάλο ποσοστό οι μεγάλοι, αισθάνονταν γενικώς πιο ξεκούραστοι.
Πέραν αυτών, οι μεγάλοι (γονείς, παππούδες, γιαγιάδες) μπόρεσαν, με τη σωστή καθοδήγηση όπως προαναφέρθηκε, να θέσουν νέα όρια στις καθημερινές δραστηριότητες των παιδιών, με ιδιαίτερη έμφαση στα χρονικά πλαίσια, τα οποία αντιλαμβάνεται πιο άμεσα το παιδί. Υπήρξε η άπλετη δυνατότητα να συνδυαστούν οι νέες τεχνολογίες (ψηφιακοί δίσκοι, εφαρμογές κινητών τηλεφώνων, Η/Υ, τάμπλετ) και οι παιδικές σειρές στην τηλεόραση με θεματικό παιχνίδι κατόπιν, το οποίο συνένωνε κίνηση, γλώσσα, γνωστικές στρατηγικές, μίμηση, ζωγραφική. Επανήλθαν στο παιδαγωγικό προσκήνιο το βιβλίο, το παραμύθι, η κούκλα (συχνά ως <<παράσταση κουκλοθέατρου>>), η ακουαρέλα, τα εργαλεία ζωγραφικής, η πλαστελίνη. Δόθηκε η ευκαιρία στα παιδιά για κατασκευές με τουβλάκια ξύλινα ή Lego, για σύνθεση μωσαϊκών (puzzles), πολλάκις σε κοινό παιχνίδι με τους μεγάλους. Το απλό επιτραπέζιο παιχνίδι επανεμφανίστηκε και με τη σειρά του επίσης φρόντισε για τη δημιουργία μίας ευχάριστης ατμόσφαιρας στο σπίτι. Οπωσδήποτε, η <<κεντρική θέση>> που κατείχαν τα παιδιά στις εν λόγω δημιουργικές ενασχολήσεις ενίσχυσαν αποφασιστικά τόσο τις αναπτυξιακές τους δεξιότητες όσο και την αυτοπεποίθησή τους γενικότερα. Αξιόλογη ήταν η μέριμνα πολλών γονέων να ενθαρρύνουν ή και να ενισχύουν οι ίδιοι τα παιδιά τους σε σχολική ύλη των πρώτων τάξεων του Δημοτικού, κυρίως υπό μορφή επαναλήψεων, κάτι που έκανε πιο παραστατική στα παιδιά την αξία της επιμονής και της εποπτείας στα μαθήματά τους.
Ένα έτερο σημείο που πρέπει να τονιστεί έγκειται στην ανάπτυξη του αισθήματος πειθαρχίας κι αυτοκυριαρχίας του παιδιού στα καθημερινά του καθήκοντα, προπάντων όσον αφορά την καθαριότητα, την υγιεινή και την ευταξία. Τα παιδιά μπόρεσαν όλες αυτές τις δεξιότητες (συχνό πλύσιμο χεριών, χρήση μάσκας κι αντισηπτικού, τήρηση αποστάσεων) να τις αντιληφθούν και να τις αναπτύξουν συνειδητά, δεδομένου ότι εντάχθηκαν στην επίκαιρη θεματική ενότητα της πανδημίας και της ανάγκης για τακτική απολύμανση και προστασία, με αποτέλεσμα να έχουν ήδη επιτύχει υψηλότερο αίσθημα υπευθυνότητας.
Σε όλα τα παραπάνω καταλυτικό ρόλο έπαιξε η θετική προσέγγιση μικρών και μεγάλων, η οποία με τη σειρά της τους βοήθησε και τους οδήγησε να ξεδιπλώσουν δημιουργικότητα, φαντασία, δράση και διάδραση. Τέλος, με τη σταδιακή άρση των περιοριστικών μέτρων και την επιστροφή στο προσχολικό και σχολικό περιβάλλον, τα παιδιά δείχνουν να έχουν εμπλουτιστεί με πολλές νέες ιδέες και με διάθεση για παιχνίδι και επικοινωνία, στοιχεία που μεταλαμπαδεύουν στους συνομηλίκους τους, ενώ και οι μεγάλοι μπορούν μεταξύ τους να ανταλλάξουν εμπειρίες σχετικά. Για μία ακόμη φορά τονίζεται η σημασία της τακτικής επικοινωνίας και συνεργασίας της τριάδας γονέων-εκπαιδευτικών-θεραπευτών για τη μεγαλύτερη ωφέλεια και την πληρέστερη ανάπτυξη του παιδιού.